Con giáp, tượng Phật, Thần Tài — Ông Địa là ba nhóm được mua nhiều nhất dịp cuối năm, và cũng là ba nhóm mà ranh giới giữa đồ thờ và đồ trang trí hay bị nhoè. Bài này nói rõ chỗ khác nhau, vì dùng nhầm là điều nhiều người thấy không phải.
Tượng con giáp: nhóm dễ dùng nhất
Mười hai con giáp là đồ trang trí mang ý nghĩa, không phải đồ thờ. Đặt ở bàn làm việc, kệ, tủ đều được, không cần nghi thức gì đặc biệt ngoài lau sạch.
Nếp chọn phổ biến: tượng con giáp của năm (mua đầu năm), tượng con giáp tam hợp với tuổi mình, hoặc tượng con giáp của chính mình. Cả ba đều thấy, không cái nào sai.
Tượng Phật và Bồ Tát: đây là đồ thờ
Đây là chỗ cần phân biệt rõ nhất. Theo nếp Phật giáo Việt Nam, tượng Phật và Bồ Tát là đối tượng tôn kính, nên:
- Đặt nơi trang nghiêm, cao ráo, không đặt dưới thấp ngang tầm chân.
- Không đặt trong phòng ngủ, nhà vệ sinh, nhà bếp.
- Không đặt trên tủ giày, tủ rượu, hoặc chung với đồ trang trí thông thường.
- Không dùng làm vật trang trí thuần tuý, càng không dùng làm đồ chặn giấy hay đế nến.
Nếu chưa có chỗ trang nghiêm thì chưa nên thỉnh tượng về — đây là điều các thầy ở chùa vẫn khuyên, và cũng là cách ứng xử phải phép nhất.
Thỉnh tượng: nếp thường làm
Dùng chữ "thỉnh" thay cho "mua" là nếp trong giới Phật tử. Tượng thờ thường được thỉnh ở chùa hoặc cơ sở quen, làm lễ khai quang tại chùa, rồi mới an vị tại nhà. Ngày thỉnh hay chọn rằm, mùng một hoặc ngày vía.
Thần Tài — Ông Địa: bàn thờ riêng
Khác với tượng Phật, bộ này có bàn thờ riêng đặt dưới đất, hướng ra cửa chính — đó là đúng nếp chứ không phải đặt sai. Quy ước bày: nhìn từ ngoài vào, Thần Tài bên trái, Ông Địa bên phải, ở giữa là bát hương.
Đồ bày kèm thường có: hũ gạo, hũ muối, hũ nước (thay dịp cuối năm), đĩa hoa quả, chén nước, và đôi khi thiềm thừ hoặc tỳ hưu đặt hai bên nhưng thấp hơn bát hương.
Chăm bàn thờ Thần Tài
Lau dọn thường xuyên, thay nước mỗi ngày hoặc vài ngày, hoa quả héo thì bỏ. Bàn thờ bụi bặm và hoa héo là điều mọi nếp đều coi là không nên — mà cũng dễ thấy hơn bất cứ chuyện hướng nào.
Tượng Di Lặc, Quan Công, Thổ Địa dân gian
Nhóm giữa: có nơi thờ, có nơi chỉ bày. Nếp phổ biến — Di Lặc (Phật Di Lặc theo cách gọi dân gian) hay được bày ở phòng khách, quầy hàng với ý vui vẻ, hoà khí; Quan Công gắn với trung nghĩa và trấn trạch, thường đặt hướng ra cửa, không đặt trong phòng ngủ.
Nếu nhà bạn thờ thì theo nếp thờ; nếu chỉ bày thì vẫn nên đặt nơi tươm tất, cao ráo.
Quà tặng: phải hỏi trước
🔴 Tượng Phật và tượng thờ không nên tặng bất ngờ. Người nhận có thể không có chỗ trang nghiêm, có thể theo tín ngưỡng khác, hoặc đơn giản là không muốn nhận trách nhiệm chăm sóc. Hỏi trước là cách tôn trọng cả hai bên.
Con giáp, hồ lô, đá trang trí thì tặng thoải mái — đó là nhóm trang trí, không đặt gánh nặng lên người nhận.
Khi tượng cũ, hỏng, hoặc không thờ nữa
Với tượng thờ, nếp là mang gửi chùa, không bỏ vào thùng rác, không cất vào kho cùng đồ tạp. Nhiều chùa nhận và có cách xử lý riêng. Đây là việc hầu như ai cũng thấy nên làm, kể cả người không theo đạo.
Vía Thần Tài mùng 10 tháng Giêng
Ngày này người buôn bán hay mua vàng và sắm lễ. Nếp chung khá nhẹ nhàng: lau dọn bàn thờ, thay nước, bày hoa quả tươi, thắp hương buổi sáng.
Chỗ nên tỉnh táo là mua vàng theo đám đông: giá vàng ngày vía thường cao hơn ngày thường do nhu cầu tăng. Ai coi đó là nếp cho vui thì mua chỉ vàng nhỏ; còn xem như khoản đầu tư thì nên mua vào ngày khác.
Nhà chung cư và nhà thuê: đặt bàn thờ Thần Tài ở đâu
Căn hộ thường không có chỗ đặt dưới đất hướng ra cửa đúng như nếp. Cách nhiều người làm: đặt ở góc gần cửa chính, chọn bàn thờ cỡ nhỏ, và chấp nhận hướng gần đúng thay vì đúng tuyệt đối.
Với nhà thuê, nên hỏi chủ nhà trước — một số chủ có nếp riêng về việc này. Và khi chuyển đi thì mang theo cả bộ, không để lại cho người sau, trừ khi hai bên đã thống nhất.
Tóm lại một câu
Con giáp và đồ biểu tượng thì tự do; tượng thờ thì cần chỗ trang nghiêm và nếp ứng xử tương xứng. Biết mình đang mua thứ nào là đủ để không rơi vào tình huống khó xử.
