"Vật phẩm này đã khai quang chưa?" là câu được hỏi nhiều nhất khi khách chuẩn bị mua tỳ hưu, thiềm thừ hay tượng linh vật. Câu trả lời trung thực thì dài hơn một chữ có hoặc không, nên bài này nói cho rõ: khai quang là gì, ai làm, và khi nào thì thật sự cần.
Khai quang nghĩa gốc là gì
Khai quang (開光) nghĩa đen là "mở sáng" — nghi thức có nguồn gốc trong Phật giáo và Đạo giáo, làm khi một pho tượng thờ được hoàn thành, đánh dấu việc tượng chuyển từ một tác phẩm điêu khắc thành đối tượng để tôn kính. Phần quan trọng nhất của nghi thức thường là điểm nhãn — vẽ hoặc chấm vào mắt tượng.
Về sau, chữ này được dùng rộng ra cho cả vật phẩm phong thuỷ, với ý nghĩa "đánh thức" món đồ trước khi dùng.
Phân biệt ba việc hay bị gộp làm một
- Khai quang — nghi thức mở sáng, thường do người tu hành thực hiện ở chùa hoặc đền.
- Tẩy uế — làm sạch món đồ sau quá trình chế tác và vận chuyển, việc này ai cũng tự làm được.
- An vị — đặt món đồ vào đúng chỗ của nó trong nhà, kèm lời khấn xin phép nếu gia chủ có nếp thờ cúng.
Ba việc khác nhau, và trong thực tế phần lớn khách chỉ cần hai việc sau.
Tượng thờ và vật phẩm trang trí không giống nhau
Đây là chỗ phân định rõ ràng nhất. Tượng Phật, Bồ Tát, Quan Công, Thần Tài Thổ Địa đặt lên bàn thờ thì theo nếp truyền thống nên được khai quang tại chùa hoặc nơi có người hướng dẫn — đó là việc thuộc về tín ngưỡng, làm cho trang trọng.
Còn vòng tay đá, tỳ hưu để bàn làm việc, hồ lô treo xe, tranh trang trí thì phần lớn người trong nghề xem là vật phẩm dùng hằng ngày: tẩy uế cho sạch, đặt đúng chỗ, giữ gìn tử tế là đủ.
Về dịch vụ "khai quang sẵn"
Nhiều nơi bán quảng cáo hàng đã khai quang. Hãy hỏi thẳng ba câu: khai quang ở đâu, ai thực hiện, và có giấy hoặc hình ảnh gì không. Nơi làm thật sẽ trả lời được cụ thể.
Nếu câu trả lời mơ hồ, không nên vì thế mà bỏ món hàng — chỉ nên hiểu đó là món đồ chưa qua nghi thức nào, và bạn tự quyết định có muốn làm hay không. Điều không nên là trả thêm một khoản đáng kể cho một nghi thức không rõ ai làm, làm ở đâu.
Nếu muốn khai quang, làm thế nào
Cách phổ biến nhất là mang món đồ tới chùa quen vào ngày rằm hoặc mùng một, gửi nhà chùa làm lễ. Nhiều chùa nhận, thường không đặt giá mà tuỳ tâm công đức.
Nên gọi hỏi trước vì mỗi chùa một lệ, và có chùa chỉ làm với tượng thờ chứ không làm với vật phẩm trang trí.
Tự làm ở nhà: phần ai cũng làm được
Với người không theo nếp nào cụ thể, một cách làm giản dị mà tử tế: lau sạch món đồ bằng khăn mềm, đặt vào đúng vị trí đã chọn, thắp một nén nhang hoặc rót một chén nước sạch, và nói ra ý định của mình — mong điều gì, dùng món này cho việc gì.
Phần "nói ra ý định" nghe đơn giản nhưng lại là phần có giá trị thật: nó biến món đồ thành một lời nhắc mỗi ngày, và đó chính là cơ chế mà một vật phẩm phong thuỷ tác động lên người dùng.
Điều không nên hứa và không nên tin
Không có nghi thức nào bảo đảm tài lộc, sức khoẻ hay may mắn. Nơi bán nào cam kết như vậy là đang hứa thứ không ai kiểm chứng được.
Cách nghĩ lành mạnh hơn: vật phẩm phong thuỷ là lời nhắc và là điểm tựa tinh thần. Nó giúp người dùng chú ý hơn tới điều mình mong, chứ không thay được việc phải làm.
Khi nào nên làm lại
Ba trường hợp người trong nghề thường khuyên làm lại phần tẩy uế và an vị: khi chuyển nhà, khi món đồ bị rơi vỡ nhẹ hoặc bị xê dịch lâu ngày, và khi nhận lại món đồ từ người khác.
Không phải vì món đồ "mất thiêng", mà vì đó là dịp để nhìn lại xem chỗ đặt còn hợp không — thường thì nhà đã thay đổi nhiều so với lúc đặt lần đầu.
Tóm lại
Tượng thờ thì theo nếp truyền thống. Vật phẩm dùng hằng ngày thì tẩy uế và an vị là đủ, ai cũng tự làm được trong mười phút. Và dù chọn cách nào, hãy hỏi cho rõ trước khi trả tiền cho một dịch vụ đi kèm.
