Vật phẩm cũ đến tay người mới theo nhiều đường: người thân cho lại, mua thanh lý, thừa kế, hoặc đơn giản là món của chính mình cất lâu nay lấy ra dùng tiếp. Câu hỏi chung là: có dùng được không, và phải làm gì trước khi dùng.
Trước hết: có kiêng nhận đồ cũ không
Trong nếp phổ biến ở Việt Nam, nhận lại vật phẩm từ người thân — nhất là ông bà, cha mẹ — được coi là chuyện lành, mang ý nghĩa nối tiếp. Không có luật nào cấm dùng đồ đã qua tay người khác.
Chỗ người ta thường e dè là đồ của người đã mất, hoặc đồ từ nhà có chuyện buồn. Đây là chuyện cảm giác cá nhân, không có đúng sai: nếu bạn thấy gợn thì đừng nhận, vì một món đồ khiến bạn thấy không thoải mái thì dùng mãi cũng không yên tâm.
Việc đầu tiên: nhìn kỹ tình trạng
Trước khi nghĩ tới nghi thức, hãy kiểm tra phần vật chất. Với vòng tay: dây có mục không, hạt có nứt gần lỗ khoan không, khoá còn chắc không. Với tượng: đế có bong keo không, chi tiết có sứt mẻ chỗ nào không.
Dây cũ nên thay ngay, không đợi. Dây chun đá để vài năm là giòn, và nó thường đứt đúng lúc bạn đang đi ngoài đường. Thay dây là việc rẻ, phần lớn cửa hàng đá làm tại chỗ trong mươi phút.
Làm sạch kỹ hơn bình thường
Đồ đã qua sử dụng thường có mồ hôi, dầu da và bụi bám lâu ngày trong khe. Lau khăn ẩm không đủ. Dùng bàn chải lông mềm khô chải kỹ các rãnh, chỗ giáp đế; với đá cứng thì rửa nước chảy rồi lau khô hoàn toàn.
Chú ý chỗ lỗ khoan của hạt và mặt trong vòng tay — hai chỗ bẩn nhất mà ít ai để ý.
Rồi mới tới phần nghi thức
Sau khi sạch sẽ và chắc chắn về mặt vật chất, làm lại phần tẩy uế và an vị như với món mới: lau bằng nước gừng pha loãng hoặc hơ qua khói nhang nếu theo nếp, đặt vào chỗ đã chọn, nói rõ ý định của mình.
Với đồ thừa kế, nhiều gia đình có thêm một bước rất đẹp: nói với người đã cho món đồ đó — thành tiếng hoặc trong lòng — rằng mình xin tiếp nhận và sẽ giữ gìn. Đây không phải nghi lễ phức tạp gì, nhưng nó làm cho việc nhận lại có ý nghĩa hẳn.
Đồ mua thanh lý, mua lại trên mạng
Ngoài chuyện làm sạch, nhóm này có thêm một việc: xác định lại món đồ là gì. Người bán lại thường không biết rõ chất liệu, và mô tả truyền qua vài tay thì sai lệch dần.
Nếu là món đáng tiền, mang ra tiệm đá nhờ xem giúp, hoặc chụp ảnh gửi hỏi. Phần lớn cửa hàng sẵn lòng xem giúp mà không tính phí — họ cũng muốn bạn quay lại.
Vật phẩm của chính mình cất lâu ngày
Trường hợp này đơn giản nhất. Lau sạch, kiểm dây, đặt lại chỗ mới nếu nhà đã thay đổi. Không cần nghi thức gì thêm — nó vốn là của bạn.
Nhân đây cũng nên rà lại: những món cất trong tủ nhiều năm mà bạn không nhớ tới, có thể là dấu hiệu chúng không hợp với nếp sống hiện tại. Tặng lại cho người thích hợp còn hơn để mốc trong hộp.
Khi muốn chuyển món đồ cho người khác
Lau sạch trước khi trao, và nói cho người nhận biết ba điều: món này là gì, mua ở đâu hoặc từ đâu mà có, và bạn từng đặt nó ở chỗ nào. Ba thông tin đó giúp người nhận biết cách dùng, và cũng là phần "lịch sử" làm món đồ có giá trị hơn.
Nếu là đồ từng dùng để thờ, nên hỏi ý người nhận trước — không phải ai cũng sẵn sàng, và hỏi trước là cách tôn trọng cả hai bên.
Đồ cũ đáng tiền: nên xem lại giá trị thật
Một chuỗi vòng hay pho tượng để mười năm có thể đã đổi giá khá nhiều theo cả hai chiều. Ngọc phỉ thúy loại A và trầm hương thường lên giá theo thời gian; hàng nhuộm, hàng ép và đá phổ thông thì gần như không.
Nếu định giữ lại làm của để dành, hãy nhờ xem giúp và chụp lại vài tấm ảnh kèm số đo lưu trong điện thoại. Sau này cần bán hay chia cho con cháu, mấy tấm ảnh đó tiết kiệm rất nhiều tranh cãi.
Một điều không nên làm
Đừng vứt bỏ vật phẩm cũ vào thùng rác chỉ vì nghe nói "đồ cũ mang vận cũ". Món đồ đá hay đồng không mang theo gì cả, nhưng cách đối xử tuỳ tiện với đồ vật thì tạo thói quen không hay. Cho lại, gửi chùa, hoặc cất tử tế — đều tốt hơn.
