Trong nghề ngọc, ba chữ A, B, C không nói về chất lượng đẹp xấu mà nói về mức độ can thiệp vào viên đá. Hiểu đúng ba chữ này là hiểu được vì sao hai sợi vòng nhìn giống hệt nhau trong video mà một sợi vài triệu, sợi kia vài trăm nghìn.
Ngọc A: chỉ mài và đánh bóng
Hàng loại A là ngọc tự nhiên, chỉ được cắt, mài và đánh bóng, không tẩy axit, không bơm keo, không nhuộm. Màu và độ trong là của chính viên đá. Đây là loại giữ giá và có thể truyền lại đời sau.
Dấu hiệu trên video: bề mặt có độ bóng sâu như mỡ, ánh sáng đi vào rồi hắt lại từ bên trong; vân và màu phân bố tự nhiên, chỗ đậm chỗ nhạt; nhìn kỹ thấy cấu trúc sợi đan xen.
Ngọc B: tẩy axit rồi bơm keo
Viên ngọc bị tạp chất sẫm được ngâm axit cho tan phần bẩn, để lại các lỗ rỗng, rồi bơm nhựa epoxy vào cho kín và trong trở lại. Màu vẫn là màu thật, nhưng cấu trúc đã bị phá và keo sẽ ngả vàng, giòn dần sau vài năm.
Dấu hiệu: trong quá mức so với tầm giá, bóng kiểu bóng nhựa chứ không phải bóng mỡ, và dưới ánh đèn mạnh đôi khi thấy mạng lưới rạn li ti như vỏ trứng — đó là dấu vết axit ăn mòn.
Ngọc C: nhuộm màu
Loại C là ngọc được nhuộm, thường sau khi đã tẩy axit (khi đó gọi là B+C). Màu xanh đậm đều một sắc, đọng lại trong các khe nứt — đúng dấu hiệu chung của hàng nhuộm đã nói ở bài trước.
Vì sao video khó phân biệt A với B
Phải nói thẳng: qua màn hình, một viên B đánh bóng tốt nhìn có khi còn bắt mắt hơn viên A. Đó là lý do tồn tại của giấy kiểm định. Video giúp loại bớt hàng C và hàng quá lộ, nhưng ranh giới A–B thì cần máy đo, không phải mắt.
Nếu bạn đang cân nhắc một món phỉ thúy từ vài triệu trở lên, hãy coi giấy kiểm định là bắt buộc chứ không phải tuỳ chọn.
Đọc giấy kiểm định thế nào
- Tên phòng kiểm định và số phiếu — tra được trên trang của chính phòng đó.
- Kết luận phải ghi rõ "ngọc bích tự nhiên" hoặc "jadeite, natural"; ghi "treated" hay "impregnated" là đã qua xử lý.
- Khối lượng và kích thước phải khớp với món hàng bạn nhận.
- Ảnh trên giấy phải là chính món đó — đây là chỗ hay bị dùng chung giấy cho nhiều món giống nhau.
Bốn thứ quyết định giá, ngoài chuyện A hay B
Ngay trong hàng loại A, giá cũng chênh nhau rất xa, theo bốn yếu tố: nước (độ trong, dân trong nghề gọi là "nước băng", "nước thuỷ"), màu (xanh lục đậm đều được chuộng nhất), độ mịn hạt, và kích thước với độ dày.
Hai sợi vòng cùng loại A, cùng màu xanh, mà một sợi trong như băng còn sợi kia đục hơn, giá có thể chênh nhau nhiều lần. Đây là chỗ video giúp được nhiều: độ trong nhìn rất rõ khi có đèn chiếu từ phía sau.
Cẩm thạch và phỉ thúy có phải một không
Trong cách gọi phổ thông ở Việt Nam, "cẩm thạch" hay được dùng cho cả nhóm đá ngọc màu xanh, còn "phỉ thúy" thường chỉ jadeite — dòng cứng hơn, quý hơn. Nhưng ngoài chợ hai chữ này bị dùng lẫn lộn, nên đừng suy ra chất lượng từ tên gọi.
Câu hỏi chuẩn khi nhắn cho người bán là: "Món này là jadeite hay nephrite, loại A hay đã xử lý ạ?" Người bán hiểu hàng sẽ trả lời gọn; người bán chỉ nhập đi bán lại thường lúng túng ở đúng câu này.
Ngọc loại B để lâu sẽ ra sao
Đây là chỗ khác biệt lớn nhất và cũng là lý do giá chênh xa. Keo epoxy bơm vào viên B không bền như đá: dưới nắng và nhiệt, nó ngả vàng dần, làm màu xanh xỉn đi và ngả tông úa. Sau vài năm, bề mặt có thể xuất hiện những vết rạn nhỏ do keo co lại, và chỗ tiếp xúc mồ hôi thường xuống màu trước.
Quá trình này không diễn ra trong vài tháng nên người mua thường không nhận ra ngay. Hàng loại A thì ngược lại — đeo càng lâu càng lên nước, vì dầu tự nhiên trên da làm bề mặt bóng dần. "Lên nước" là chữ dân trong nghề dùng, và nó chỉ đúng với hàng chưa qua xử lý.
Với người mua lần đầu
Không cần trở thành chuyên gia. Ba việc đủ để không mua hớ: hỏi thẳng loại A hay đã xử lý, yêu cầu giấy kiểm định với món đắt tiền, và mua ở nơi chịu ghi rõ mọi thứ bằng chữ trong hoá đơn. Hàng loại B bán đúng giá hàng B thì vẫn là món đồ đẹp và đáng tiền.
