Vòng trầm, tượng gỗ hoàng đàn, chuỗi ngọc am — nhóm gỗ thơm có một đặc điểm khiến việc mua qua video khó hơn hẳn: thứ quyết định giá là mùi, mà mùi thì màn hình không truyền được. Bù lại, có mấy thứ khác quan sát được, và biết chúng thì đỡ mua hớ rất nhiều.
Vì sao trầm chênh giá tới hàng chục lần
"Trầm hương" không phải một loại hàng đồng nhất. Giá phụ thuộc lượng tinh dầu tích tụ trong thớ gỗ: gỗ dó bầu chưa tạo trầm gần như không có giá trị, trầm tốc giá vừa, trầm rừng lâu năm đắt gấp nhiều lần, và kỳ nam thì thuộc hàng hiếm.
Nghĩa là câu "vòng trầm hương" đứng một mình không nói lên điều gì về giá trị. Phải hỏi rõ loại và nguồn.
Vân dầu — thứ nhìn được trên video
Tinh dầu tích trong thớ gỗ tạo ra những đường vân sẫm màu, chạy dọc theo thớ, độ đậm không đều. Gỗ nhiều dầu thì vân dày, sẫm, có chỗ gần như đen. Gỗ ít dầu thì nhạt và thưa.
Hàng nhuộm hoặc ngâm tạo dầu giả cho vân đều một cách khác thường, màu nằm trên bề mặt chứ không đi theo thớ, và thường sẫm cả ở chỗ lẽ ra phải nhạt.
Chìm nước — phép thử cổ điển, và giới hạn của nó
Trầm nhiều dầu nặng hơn nước nên chìm; gỗ ít dầu nổi. Đây là phép thử dễ quay video và người bán thường sẵn lòng làm.
Nhưng phải biết giới hạn: hàng ngâm hoá chất hoặc tẩm chì cũng chìm. Chìm nước là điều kiện cần, không phải điều kiện đủ — nên dùng nó cùng với vân dầu và mùi chứ đừng dùng một mình.
Mùi: hỏi mô tả, đừng hỏi "có thơm không"
Mọi người bán đều nói hàng của mình thơm. Câu hỏi có ích hơn là yêu cầu mô tả: mùi ngọt hay hắc, có hậu vị không, để trong túi kín một đêm rồi mở ra còn mùi không, đốt thử thì khói trắng hay xám.
Trầm thật có mùi ngọt trầm, dịu, lan chậm và bám lâu. Hàng tẩm hương công nghiệp thơm gắt ngay lúc đầu rồi tắt nhanh trong vài tuần — đây là thứ người mua chỉ phát hiện ra sau khi đã mua.
Cảnh giác với chuỗi "trầm" giá rẻ đều tăm tắp
Trầm là gỗ tự nhiên, mỗi hạt tiện ra một vẻ. Một chuỗi 108 hạt giá vài trăm nghìn mà hạt nào cũng đồng màu, vân giống hệt nhau, gần như chắc chắn là gỗ thường nhuộm và tẩm hương.
Không phải cứ rẻ là xấu — gỗ thường tẩm hương vẫn là món đồ đeo được, thơm dễ chịu. Nhưng nó nên được bán đúng tên và đúng tầm giá của nó.
Hoàng đàn, ngọc am, bách xanh
Mấy dòng gỗ thơm khác cũng bị nhầm và bị làm giả tương tự. Hoàng đàn có mùi ngọt ấm rất đặc trưng và vân xoắn đẹp; ngọc am mùi thanh hơn, thiên về hương chanh; bách xanh thì trầm và khô.
Điểm chung khi mua qua video: nhìn thớ gỗ ở đầu hạt hoặc mặt cắt — gỗ thật có thớ và tia gỗ rõ ràng, gỗ ép hoặc bột nén không có.
Nứt gỗ: chuyện tự nhiên, nhưng có mức
Gỗ co giãn theo độ ẩm nên nứt chân chim nhỏ là bình thường, nhất là khi chuyển từ vùng ẩm sang phòng máy lạnh. Nứt chạy dài xuyên hạt hoặc làm hạt lệch khỏi trục dây thì mới là vấn đề.
Trong video, xin quay cận vài hạt ở các vị trí khác nhau trên chuỗi — nứt thường xuất hiện gần lỗ khoan trước.
Giữ gìn vòng gỗ thơm
Ba điều làm hỏng nhanh nhất: nước (tháo ra khi rửa tay, tắm), nắng trực tiếp (làm bay tinh dầu và nứt gỗ), và nước hoa hoặc cồn (phá lớp dầu tự nhiên). Lau bằng khăn khô mềm sau khi đeo; không cần dầu dưỡng nếu là trầm nhiều dầu.
Vòng gỗ thơm đeo đúng cách thì mùi đằm dần và lên màu bóng theo thời gian — đó cũng là dấu hiệu cho biết bạn đang đeo hàng thật.
Chuỗi bao nhiêu hạt và đeo thế nào
Chuỗi trầm thường gặp ở ba cỡ: 108 hạt (đeo quấn nhiều vòng hoặc đeo cổ), 54 hạt, và chuỗi tay 15–22 hạt tuỳ đường kính. Hạt phổ biến là 8 mm, 10 mm và 12 mm — hạt càng lớn càng lộ vân dầu nhưng cũng càng nặng tay.
Gỗ nhẹ hơn đá nhiều nên chuỗi trầm 12 mm vẫn đeo êm cả ngày, khác hẳn chuỗi đá cùng cỡ. Đây là lý do nhiều người chuyển sang vòng gỗ khi phải gõ máy tính nhiều: nó không cấn cổ tay và không gõ lạch cạch vào mặt bàn.
Tóm lại, hỏi gì trước khi đặt
- Loại gì và ở mức nào: dó bầu, trầm tốc, trầm rừng — và nguồn ở đâu.
- Xin quay thử chìm nước, kèm quay cận vân dầu trên vài hạt.
- Hỏi mô tả mùi bằng chữ, đừng hỏi "có thơm không".
- Hỏi rõ có tẩm hương hay không; hàng tẩm bán đúng giá vẫn dùng tốt.
